Για πολλά χρόνια αντιμετωπίζαμε την καρδιά και το έντερο σαν δύο διαφορετικούς κόσμους. Σήμερα γνωρίζουμε ότι υπάρχει μια πολύπλοκη αμφίδρομη επικοινωνία ανάμεσα στο εντερικό μικροβίωμα, τον μεταβολισμό, το ανοσοποιητικό σύστημα και το καρδιαγγειακό σύστημα.

Η έρευνα γύρω από τον λεγόμενο άξονα εντέρου–καρδιάς έχει αυξηθεί σημαντικά. Μελέτες εξετάζουν πώς οι μικροοργανισμοί του εντέρου και οι ουσίες που παράγουν μπορεί να σχετίζονται με αθηροσκλήρωση, υπέρταση, καρδιακή ανεπάρκεια και άλλες καρδιομεταβολικές καταστάσεις. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι το μικροβίωμα αποτελεί από μόνο του αιτία ή θεραπεία των καρδιαγγειακών νοσημάτων.

1. Το έντερο παράγει ουσίες που ταξιδεύουν σε όλο το σώμα

Τα βακτήρια του εντέρου μεταβολίζουν συστατικά της τροφής και παράγουν εκατοντάδες διαφορετικές ενώσεις.

Ορισμένες, όπως τα λιπαρά οξέα βραχείας αλύσου, συμμετέχουν σε μηχανισμούς που σχετίζονται με τον εντερικό φραγμό, την ανοσολογική απόκριση και τον μεταβολισμό.

Άλλοι μεταβολίτες, όπως το TMAO, μελετώνται για πιθανές συσχετίσεις με τον καρδιαγγειακό κίνδυνο.

Το σημαντικό εδώ είναι να μην κάνουμε το λάθος:

«Υψηλό TMAO = θα πάθω καρδιά».

Η ανθρώπινη φυσιολογία είναι πολύ πιο σύνθετη και τέτοιοι δείκτες δεν χρησιμοποιούνται σήμερα μόνοι τους για να αποφασιστεί η πρόληψη ή η θεραπεία ενός ασθενούς.

2. Μικροβίωμα και χρόνια φλεγμονή

Η χρόνια χαμηλού βαθμού φλεγμονή αποτελεί σημαντικό πεδίο έρευνας στην καρδιομεταβολική υγεία.

Το έντερο διαθέτει έναν εξαιρετικά σημαντικό βιολογικό φραγμό. Όταν η λειτουργία του διαταράσσεται, μπορεί να αλλάξει η αλληλεπίδραση μικροβιακών ουσιών με το ανοσοποιητικό σύστημα.

Αυτός είναι ένας από τους πιθανούς μηχανισμούς μέσω των οποίων ερευνητές εξετάζουν τη σχέση του μικροβιώματος με την αθηροσκλήρωση και άλλα καρδιαγγειακά προβλήματα.

3. Αρτηριακή πίεση και έντερο

Η υπέρταση παραμένει ένας από τους σημαντικότερους παράγοντες καρδιαγγειακού κινδύνου.

Υπάρχουν ενδιαφέροντα ερευνητικά δεδομένα για πιθανή σχέση μεταξύ της σύνθεσης του μικροβιώματος, συγκεκριμένων μικροβιακών μεταβολιτών και της ρύθμισης της αρτηριακής πίεσης.

Αυτό όμως δεν αλλάζει μια βασική αρχή:

Η πίεση πρέπει να μετριέται και να αντιμετωπίζεται κανονικά.

Δεν αντικαθιστούμε ποτέ την ιατρική παρακολούθηση ή την αντιυπερτασική αγωγή με προβιοτικά, συμπληρώματα ή «θεραπείες του εντέρου».

Η American Heart Association περιλαμβάνει τη σωστή ρύθμιση της πίεσης στους οκτώ βασικούς πυλώνες της καρδιαγγειακής υγείας.

4. Γλυκόζη, ινσουλίνη και μεταβολική υγεία

Το έντερο βρίσκεται επίσης στο επίκεντρο της έρευνας για:

παχυσαρκία, αντίσταση στην ινσουλίνη, σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 και μεταβολικό σύνδρομο.

Η διατροφή επηρεάζει ταυτόχρονα τη γλυκόζη και το μικροβίωμα. Για αυτό πολλές από τις καθημερινές παρεμβάσεις που θεωρούμε «καλές για το έντερο» είναι επίσης καλές για τη μεταβολική και καρδιαγγειακή υγεία.

Η διατήρηση της γλυκόζης σε υγιή επίπεδα αποτελεί επίσης βασικό στοιχείο του Life’s Essential 8 της American Heart Association.

5. Χοληστερόλη και μικροβίωμα

Ένα ακόμη εξαιρετικά ενδιαφέρον ερευνητικό πεδίο είναι το κατά πόσο συγκεκριμένοι μικροοργανισμοί μπορούν να συμμετέχουν στον μεταβολισμό των λιπιδίων και της χοληστερόλης.

Όμως για τον άνθρωπο που θέλει να προστατεύσει την καρδιά του, εξακολουθούν να έχουν μεγαλύτερη πρακτική αξία:

LDL/non-HDL χοληστερόλη, τριγλυκερίδια, πίεση, γλυκόζη, βάρος, κάπνισμα, άσκηση και συνολικός καρδιαγγειακός κίνδυνος.

Ο έλεγχος των λιπιδίων παραμένει βασικός πυλώνας της πρόληψης.

Τι μπορούμε να κάνουμε πρακτικά;

Δεν χρειάζεται να κυνηγάμε «μαγικά βακτήρια».

Χρειάζεται να δημιουργήσουμε ένα περιβάλλον που υποστηρίζει ταυτόχρονα έντερο, μεταβολισμό και καρδιά:

• περισσότερα λαχανικά και διαφορετικές φυτικές τροφές,
• όσπρια και δημητριακά ολικής άλεσης ανάλογα με την ανοχή,
• ξηροί καρποί και ελαιόλαδο,
• ψάρια στο πλαίσιο μιας ισορροπημένης διατροφής,
• περιορισμός υπερεπεξεργασμένων τροφίμων,
• λιγότερη πρόσθετη ζάχαρη,
• συστηματική φυσική δραστηριότητα,
• σωστή διαχείριση βάρους,
• επαρκής ύπνος,
• αποφυγή καπνίσματος.

Η American Heart Association συνοψίζει την καρδιαγγειακή πρόληψη σε οκτώ βασικούς άξονες: διατροφή, φυσική δραστηριότητα, αποφυγή νικοτίνης, ύπνος, βάρος, λιπίδια, γλυκόζη και αρτηριακή πίεση.

Το σημαντικότερο μήνυμα

Το έντερο δεν αντικαθιστά την καρδιολογική πρόληψη.

Την συμπληρώνει ως ένα ακόμη κομμάτι της συνολικής βιολογίας του ανθρώπου.

Γι’ αυτό δεν πρέπει να λέμε:

«Θα φτιάξω το μικροβίωμα και θα λύσω την πίεση ή τη χοληστερόλη».

Πρέπει να λέμε:

«Θα φροντίσω έντερο, διατροφή, μεταβολισμό, άσκηση, ύπνο και τους κλασικούς καρδιαγγειακούς δείκτες μαζί».

Συμπέρασμα

Η σχέση καρδιάς–εντέρου αποτελεί ένα από τα πιο ενδιαφέροντα νέα πεδία της σύγχρονης ιατρικής έρευνας.

Το μικροβίωμα μπορεί να συμμετέχει σε μηχανισμούς που αφορούν τη φλεγμονή και τον μεταβολισμό, όμως χρειάζεται ακόμη πολλή έρευνα για να μεταφραστούν πολλά από αυτά τα ευρήματα σε συγκεκριμένες θεραπείες.

Μέχρι τότε, το ισχυρότερο «πρωτόκολλο» παραμένει εντυπωσιακά απλό:

σωστή διατροφή – κίνηση – υγιές βάρος – ύπνος – έλεγχος πίεσης – γλυκόζης – λιπιδίων – και σωστή ιατρική παρακολούθηση.