Το έντερο δεν είναι απλώς το όργανο της πέψης. Φιλοξενεί τρισεκατομμύρια μικροοργανισμούς που αποτελούν το εντερικό μικροβίωμα και συμμετέχουν στη λειτουργία του ανοσοποιητικού, στον μεταβολισμό και στη διατήρηση του εντερικού φραγμού.
Τα τελευταία χρόνια η επιστημονική έρευνα εξετάζει έντονα τη σχέση ανάμεσα στο μικροβίωμα και στα αυτοάνοσα νοσήματα. Αυτό δεν σημαίνει ότι «το έντερο προκαλεί όλα τα αυτοάνοσα». Τα αυτοάνοσα είναι πολυπαραγοντικές παθήσεις στις οποίες εμπλέκονται γενετική προδιάθεση, ορμονικοί και περιβαλλοντικοί παράγοντες, λοιμώξεις, τρόπος ζωής και λειτουργία του ανοσοποιητικού.
Τι συμβαίνει όταν διαταράσσεται το μικροβίωμα;
Όταν η ισορροπία των μικροοργανισμών του εντέρου μεταβάλλεται σημαντικά, χρησιμοποιούμε συχνά τον όρο δυσβίωση.
Η δυσβίωση μπορεί να συνδέεται με:
- μειωμένη μικροβιακή ποικιλότητα,
- μεταβολές στα ωφέλιμα βακτήρια,
- αλλαγές στην παραγωγή ουσιών όπως τα λιπαρά οξέα βραχείας αλύσου,
- διαταραχές του εντερικού φραγμού,
- διαφοροποίηση της ανοσολογικής απόκρισης.
Αυτές οι μεταβολές μελετώνται σήμερα σε νοσήματα όπως Hashimoto, ρευματοειδής αρθρίτιδα, ψωρίαση, φλεγμονώδεις νόσοι του εντέρου και πολλαπλή σκλήρυνση.
Το μεγαλύτερο μέρος του ανοσοποιητικού «επικοινωνεί» με το έντερο
Ο εντερικός βλεννογόνος βρίσκεται καθημερινά σε επαφή με τροφές, βακτήρια και χιλιάδες διαφορετικά μόρια. Το ανοσοποιητικό πρέπει συνεχώς να αποφασίζει τι είναι ακίνδυνο και τι αποτελεί πραγματική απειλή.
Γι’ αυτό η σωστή λειτουργία του εντέρου και του μικροβιώματος έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον όταν μιλάμε για ρύθμιση της ανοσολογικής απόκρισης.
Δεν σημαίνει όμως ότι μπορούμε να «θεραπεύσουμε» ένα αυτοάνοσο απλώς αλλάζοντας τη χλωρίδα του εντέρου. Η σχέση είναι πολύ πιο σύνθετη και εξακολουθεί να μελετάται.
Γιατί η διατροφή έχει τόσο μεγάλη σημασία;
Το μικροβίωμα μπορεί να αλλάζει ανάλογα με τη διατροφή μας.
Ένα διατροφικό πρότυπο πλούσιο σε:
λαχανικά, φρούτα, όσπρια, δημητριακά ολικής άλεσης, ξηρούς καρπούς, ελαιόλαδο και διαφορετικές πηγές φυτικών ινών
δίνει στα εντερικά βακτήρια διαφορετικά υποστρώματα για ζύμωση και μπορεί να υποστηρίζει μεγαλύτερη μικροβιακή ποικιλότητα.
Αντίθετα, η υπερβολική κατανάλωση υπερεπεξεργασμένων τροφίμων, ζάχαρης και η πολύ χαμηλή πρόσληψη φυτικών ινών δεν αποτελεί το ιδανικό περιβάλλον για ένα υγιές μικροβίωμα.
Χρειάζονται όλοι προβιοτικά;
Όχι.
Ένα από τα μεγαλύτερα λάθη είναι η αντίληψη ότι υπάρχει ένα «καλό προβιοτικό» που πρέπει να παίρνουν όλοι.
Διαφορετικά στελέχη προβιοτικών έχουν διαφορετικές ιδιότητες και η επιλογή τους πρέπει να εξαρτάται από τον άνθρωπο, τα συμπτώματα, τη διατροφή, το ιστορικό και –όταν υπάρχει λόγος– την ιατρική αξιολόγηση.
Το ίδιο ισχύει και για τα συμπληρώματα. Περισσότερα δεν σημαίνει πάντα καλύτερα.
Πότε έχει νόημα να κοιτάξουμε πιο προσεκτικά το έντερο;
Ιδιαίτερη προσοχή αξίζει όταν μαζί με ένα αυτοάνοσο υπάρχουν επίμονα συμπτώματα όπως:
φούσκωμα, αλλαγές στις κενώσεις, δυσκοιλιότητα, διάρροια, κοιλιακή δυσφορία ή σημαντικές αντιδράσεις σε συγκεκριμένες τροφές.
Αυτά όμως δεν αρκούν από μόνα τους για να συμπεράνουμε ότι υπάρχει δυσβίωση ή κάποια συγκεκριμένη νόσος.
Και τα τεστ μικροβιώματος;
Τα σύγχρονα τεστ μπορούν να μας δώσουν πληροφορίες για τη σύνθεση του εντερικού μικροβιώματος. Έχουν ενδιαφέρον ως εργαλείο πληροφόρησης και εξατομίκευσης, αλλά δεν πρέπει να παρουσιάζονται σαν εξέταση που από μόνη της διαγιγνώσκει ή θεραπεύει ένα αυτοάνοσο νόσημα.
Η πραγματική αξία βρίσκεται στη σωστή ερμηνεία τους μαζί με:
ιατρικό ιστορικό, συμπτώματα, διατροφή, φαρμακευτική αγωγή και κατάλληλες εργαστηριακές εξετάσεις.
Το συμπέρασμα
Η σχέση εντέρου – μικροβιώματος – ανοσοποιητικού είναι ένα από τα πιο ενδιαφέροντα πεδία της σύγχρονης έρευνας.
Δεν υπάρχουν «μαγικές» τροφές ή ένα συμπλήρωμα που να λύνει το πρόβλημα. Υπάρχει όμως ένα σημαντικό μήνυμα:
η υγεία του εντέρου αξίζει να αποτελεί μέρος μιας συνολικής στρατηγικής φροντίδας ενός ανθρώπου με αυτοάνοσο νόσημα.
Η διατροφή, η άσκηση, ο ύπνος, η διαχείριση του στρες και η σωστή ιατρική παρακολούθηση παραμένουν βασικά κομμάτια αυτής της προσέγγισης.
Θέλετε να κατανοήσετε καλύτερα το δικό σας μικροβίωμα;
Η αξιολόγηση πρέπει να γίνεται εξατομικευμένα και πάντα σε συνδυασμό με το ιστορικό, τα συμπτώματα και τις υπόλοιπες εξετάσεις.
